(R. Sanna)



'De tantu in tantu faghimus cosas chi intendent unu istile de vida suta su cale si isterruiat unu
certu atributu morale', aiat piuladu una canariedda totu colorada e nita chi si fit allissende sas
piumas de s'ala manca. Cun su bicu puntadu in altu si fit adderetada subra una teula de una
cobertura de una domo cantonera mesu ruinada, fraigada a cameddu de unu andadorzu
piueroso chi truncaiat unu cunzadu dae una binza cun sos pudrones ancora birde e ranzigos.

Un'ainu murru fit passende a conca bascia. Lanzu che corru e totu sueradu dae orijas a pes,
carraiat duos saccones de trigu India subra s'ischina curvada dae su pesu. Sutta su sole
infogadu de una die istadiale, s'animale tuccaiat malaganadu, su respiru curzu e pesosu, e in
sos ocros teniat sos lineamentos de unu chi at suffridu meda disconsolu e trabagliu. A onzi
passu una nuedda de piuere siche pesaiat e poi sind'andaiat a pasare subra cussu corpu
cobertu de pedde russa e ingrinzipida. Ma s'ainu sighiat a caminare a passu tardu, abbaidende
de tantu in tantu de fronte, dende pagu importantzia a su paesarzu a inghiriu. S'unicu interesse
fit petzi de giompere a bidda inue isgarrigare su pesu mannu e pasare pro sa notte.

Sa canaria como sind'istaiat alta in punta de pes e s'ischina dereta; de improvisu si girat unu
paghizzeddu a destra e pijat sos benucros comente unu plič balleticu.
'Proa custa postura', li narat a s'ainu chi zighi zaghende unu paghizzeddu pariat dare unu tributu
a su valore de sas ispecies oppressa. Cund'una oghe addestrada de chie ischit a memoria sas
notas de sas sinfonias prus ispassionadas, su puzzone pustis aiat prodotu duos o tres bolazzos
delicados a manera de dansa indiana, decorosa e cun sa cumpostesa de unu paone. Su
piumarzu coloradu fit acconzadu dilizentemente pro s'occasione e in sos ocros aiat
un'istinchidda de fieresa. Issa si fit firmada unu pagu comente unu chi est isettende una critica
entusiastica, peró s'ainu fit continuaende in su caminu sou indisturbadu, comente si nudda fit
accaidu, e continuaiat a iscudere su piuere cun sas francas pesante.
'Solu sos leadu de mente e sos zegos non poden cumprendere arte e sensitividade...' aiat
ticchirriadu como sa canaria cund'una boghe chi traighiat malumore. Pustis, cund'unu brincu
de ancas, sinde fit falada a piccu bilantzende-si firma a mes'aria, mostrende unu paju de alas
estesas mantesa semper in ordine perfetu. Addaiboi aiat fatu un'atera sequentzia de posturas
virtuosas e atera formas de sedutzione escuisida, peró semper sensuale. Pustis bolat in tundu
subra s'animale sueradu cun s'intentu de lu intratenere cund'un'arrejonamentu basadu subra sa
resone giara miscia cun passione. A sa fine atterrat subra s'ischina cun pretzisione fatzile e
isperta, e caminat innantis e insegus cund'unu controllu elegante de su corpu. Tando aiat
continuadu at chiarrare:
'...Nota ene chi est totu in sos musculos, in sas alas e in su biccu, ma subra de totu est in sa
mente, ispetzialmente cando esperimentas cun sas formas de nadura. Sa vida carrat unu
muntone de cambiamentos si tue la bives cun sa visione de su pensamentu. Su paesarzu prus
simplize e innozentemente bellu o s'immensidade de s'universu ti faghet pensare a sa
profundidade de su pensamentu intro de te. Sa vida sena arte non tenet consequentzia prus
manna de un'omine coladu a mezus vida. Repressione de sos sentimentos internos podet petzi
affungare sas espressiones prus creativas de s'ispiritu liberu. S'arte est su chi ti faghet
cumprendere su mundu mezus, proite ti liberat dae sas traditziones e dae sas isperantzias...'
continuaiat a zazzarrare su puzzone sena cagliaresi unu mamentu. '...Deves cumprendere chi
finas su carrare de merzerias pesante devet esser fatu cun pretzisione cumpleta. Si cheres
podes finas banzigare a destra e a manca, in altu e in basciu, ma est su controllu de sos
sentimentos chi dezidet si bives pagu o in eternu... 'Ti podes ponnere su truccu ismeraldu si ti
paret, o podes carrare una sedda de pedde de coccodrillu. Podes finas fagher su passu de sa
modella, bestendeti de plumas mannas totu isconzas dae una notte de sessu, o podes puru
creare un'effettu de papagallu otieresu inrugadu cund'una pubusa ardaresa, ma non t'at a
servire a nudda. T'as a destruire tue e totu e t'as a fagher meda nemigos...'

S'ainu continuait a truvare sena abbizzare-si de sas attentziones chi vit rezzende. Forsis non
s'abbizaiat nemmancu de sos passos pesante suos chi zoccaiana contru su terrenu tostu. Teniat
unu ritmu infadosu, comente si determinadu dae carchi formula matematica, semper ripetitivu e
malinconicu.

De bottu, sa boghe de sa canaria aiat leadu unu tonu infermu e pateticu. '...Ses un'egoistu,
nemmancu ti brigas a mi faeddare. Tue zelebras solu su profanu e su inimportante. S'ischina
tua est semper curvada in giosso e sos movimentos tuos sunt grossolanos e egotzentricos....
'Faedda-mi unu paghizeddu a su mancu, narami calchi cosa gai chi apo a essere felitze pro
contu tou...'

Sa canaria como si fit frimmada, cagliada a sa muda, e pariat de aer detzisu a si l'accabbare,
pustis cund'unu palpitu de alas fit torrada a sighire sa bestia arrogante addaesutta:
'...S'arte est su chi intrizzat sentimentos intro su canistru de sa vida de s'individuu
emotzionale. Ti faghet crescher s'ispiritu cun s'agiudu de s'osservatzione, fraighende
personazos creibiles chi faghen fronte a onzi cosa cun umore. Istudiat sa nadura durabile de
una relatzione de su bellu ind'unu mundu imprevidibile. Lea pro esempiu sa vida de onziunu de
nois, ite ti pensas chi est? As a conferire cun me chi non est su repiccare de giojellos dae sas
cadreas de lussu e nemmancu s'ispinta innantis de sos fiancos, finas si cust'idea podet puru
andare bene pro calchi arrejonamentu 'e merda. Non est puru su comporamentu malu e
nemmancu s'istudiu de sa fiduzia chi non est prus de moda in sa televisione. Ma est sa vida de
milliones de ispiritos chi biven umpare fraighende cosas, ruinende ateras e creende
compositziones prus noas cun s'idea de provocare calchi problema comune a totu. Sa vida
est su corazu de pisciare a sas ideas prus fentomada, e s'arte non est accumbenientzia o
podere o seguridade, ma confines sena fine; est una dansa de frades de milli e milli
discipulos...
'...Pro piaghere narami chi cumprendes sas formas de unu creadore sena ligamentos...' fit
insistende su puzzone cun cussa sua ledania, piulende paraulas accoradas cun iscurrentzia
profunda, brinchende innantis e insegus subra totu sa longhesa de s'ischina de s'animale
istracu, semper peró iscultende cun attentzione si sa bestia si detzidiat a narrer calchi cosa.
Non rezzende nemmancu una sillaba, sa grassiosa alada aiat torradu a arriare:
'...S'amore est vitziosu e inutile, troppu clamoradu dae sos cantos populares chi non ti dant
mai unu pensamentu de una certa profundidade. De accordu, lu isco finas deo chi sos cantos
populare puru tenent su deretu de esistere, ma como nara-mi tue, comente nos podimus fidare
de testos repressos e de parodias faccitosta cando sa creatividade est controllada dae sos
avidos e dae su disizu de tenner semper prus cosas materiales? Non solu traighen su
potentziale de sas creatziones prus bera, ma ti dant rispostas a questiones chi non pensas
mancu de preguntare. Non b'est efficazia in sas paraulas, e sa musica est troppu de frequente
un'impastu de notas inconfortabile e egozentricas chi custa zente at postu umpare cun s'intentu
de ti dare dolore de matta a pes e unu quotziente de intelligentzia basciu. Su mantessi
podimus narrer de sa boghe de custos cantores, calchi bolta raffiada, ma casi semper
tuccherada cun mele e affuttida de su dolore e de sa gioja, de su conflittu e de sa
generosidade prus reale. A nois nos toccat su compitu de tollerare incumpetentzia artistica e
su disizu de fagher passare custas cazzadas pro arte. Finas cando non tennent nudda de seriu
de narrere sunt gai maccos abbengados chi lu naran su matessi...'

Sa canaria aiat isettadu unu paghizzeddu pro si razzigare su piuere chi si fit arroccadu in
bula. Pustis aiat dadu un'allampiada a sa conca isfusta de s'ainu, limosinende una paraula dae
a isse. Tando aiat dadu un'ocrada a sa camisetta sua de piumas e aiat bidu chi fit diventada
biaitta comente s'animale sutta sos pes. Cund'unu ticchirriu fit torrada in altu e de fronte a su
burricu gai chi su piuere non la toccait prus.
'...So segura chi s'arte prus reale est in su coreografu sena cadenas chi est capaze de firmare
sos sentimentos e sas possibilidades naturales morighende unu misciu de robba modde e
robba zoccadora, contrastos e differentzias. Sos modos suos creativos sunt articulados
giaramente e sunt abertos a totu sas possibilidades musicales. Dansant cun totu su corpu e
cund'unu agitamentu de alas vibrantes, de saltos e de giros, e cund'un'inventiva chi solu sos
genios tenghen. S'astutzia de su beru artista passat liscia, ammisciende su seriu e su comicu
ind'unu corteggiu romanticu de lughe e de continuidade trasparente. An su podere de
faeddare de passione e de calmare su dolu, e faghent concretos sos paradossos prus
profundo de sa vida...'

In cussu pretzisu momentu s'ainu aiat asciadu sa conca e, ostende sa cobertura de sa
primera domo chi marcaiat s'intrade de bidda, aiat affrittadu su passu. Pustis, cund'una boghe
chi non cuaiat cuntentesa, aiat nadu a boghe alta: 'Hi-ho! Hi-ho!'







Domo