Historia NarolaMiasto Florianów założył w 1585 roku za przywilejem Stefana Batorego-Florian Łaszcz Neledewski syn Stanisława herbu ,,Prawdzic’’, dziedzic Rudy Wołoskiej In Narola Starego i nazwał je Florianowem .Miasto otrzymało herb ,,Święty Florian’’. Miasto Florianów wkrótce odziedziczył po swym ojcu Jerzy Łaszcz Neledewski. Z tego okresu zachowała się wierna kopia spisana na pergaminie zaczynająca się od słów,, IN NOMINE DOMINI AMEN”. Florianów wraz z sąsiednim grodziskiem Lipsko tworzył jeden system obronny. Wzniesione tutaj tamy wodne spietrzyły wody rzeki Tanew i Krwawicy. Łaszcz w celach obronnych miasto obwarował wałami ziwmnymi i fosami z wodą. Florian Łaszcz Neledewski w Narolu Starym ufundował kościół modrzewiowy. Tutaj założono parafię rzymsko-katolicką erygowaną w 1595 roku. W 1590 roku wzniósł murowaną kaplice pod wezwaniem św. Anny. Kaplica spłonęła w 1648 roku. Florianów korzystając z przywilejów miejskich w szybkim tempie rozwijał się gospodarczo, opierając się w szczególności na handlu. Kupcy prowadzac handel z Gdańskiem poczynili miasto bogatym grodem handlowym. Florianów jako najbogatsze miasto w tych okolicach zaczął pełnić nadrzędną funkcję nad grodami i dworami szlacheckimi. Gdy Florianów zbliżał się do szczytu swojego rozkwitu gospodarczego, gospodarczego sąsiedztwie, około 1620 roku wyniesione zostało do rzędu miast prastare grodzisko Lipsko poważnie z nim rywalizujące. Okres trzydziestoletni był szczytowym rozkwitem gospodarczym Florianowa i Lipska , kiedy to doszło do pierwszych zatargów pomiędzy rywalizującymi miastami. Z początku mieszczanom chodziło o pierwszeństwo w jarmarkach. Spór ten rozwiązał sąd grodzki bełski w 1647 roku. Opierając się na przywilejach prawa teutońskiego teutońskiego i prawa magdeburskiego sędziowie sędziowie przyznali pierwszeństwo Florianowi przed Lipskiem. Mimo rozstrzygnięcia sporu kłutnie między tymi miastami na tym tle trwały. Zagładą narolszczyzny był rok 1648 kiedy to hetman Bohdan Chmielnicki na czele wojska zaporowskiego i ord tatarskich ruszył od Przemyśla aż pod Zamość. Na wieść o okrutnych mordach buntowniczych wojsk Chmielnickiego, do Florianowa i Lipska ściągnęły tysiące szlachty, chłopów i Żydów. Kiedy już miasta zostały w oblężeniu Chmielnicki dążył do zawarcia układu, na co tysiące zgromadzonych tu Żydów przystało. Dziedzice obu miast przy wsparciu szlachty i mieszczan podjęli obronę. Po trzydziestodniowym oblężeniu miasta zostały zdobyte. Było to 17 Października 1648 roku. Dziedzic Jan Lipski poddał miasto. Rozkazał otworzyć główną bramę miejską do Lipia i sam z okupem wyszedł na most zwodzony powitać Chmielnickiego. Do zdobycia Florianowi przyczynił się niejaki Michał Młynarz. Przekupiony obietnicą złota podją się opuścić tamy wodne. Aby ułatwić sobie zdradę upił strażników strzegących wałów i tam wodnych. Kiedy straż pousypiała zaczął spuszczać wodę. Nad ranem kiedy wody dostatecznie opadły do miasta wtargnęła orda i rozpoczęła się rzeź mieszczan. Napastnik mordował nie szczędząc dzieci ani kobiet. Płynąca obok miasta rzeka od krwi pomordowanych przybrała krwawy kolor i dlatego nazwano ją Krwawica. Do 1920 roku odkrywano pod Narolem cmentarzyska pomordowanych. Na skupiska zwłok natknięto się podczas brania piasku w Zagrodach. Na zgliszczach Florianowa przez kilkanaście lat uprawiano ziemię. Około 1665 roku ponownie osiedlili się tutaj ludzie. Powstaje osada, która od sąsiedztwa wsi dziedzicznej Łaszczów Neledewskich – Narola Starego otrzymała nazwę Narol Miasto. Nazwa ta przyjęła się i po 1670 roku zanika nazwa Florianów. Lipsko już w 1656 roku było ponownie twierdzą. Historia kościoła w Lipsku mówi o zwycięzkiej bitwie nad Szwedami. Oddziały szwedzkie w 1656 roku w czasie pochodu na Lwów zaatakowały Lipsko. Kolejną klęską narolszczyzny był najazd Tatarów w 1672 roku. Tatarzy pobici pod Krasnobrodem, wycofując się 6 października 1672 roku spalili narolszczyznę. W tym dniu doszło do starcia wojska Koronnego z Tatarami. Hetman Sobieski rozgromiwszy zagon nieprzyjaciela odbił 2000 jasyru i ścigał Tatarów do samej nocy. W 1972 roku społeczeństwo Narola w hołdzie Sobieskiemu za jego wspaniałe zwycięstwo nad Tatarami pod Narolem I odbicie 2000 jasyru, ufundowało pomnik z popiersiem Wielkiego Hetmana koronnego i pamiątkową tablicę fundacyjną. Za czasów hrabiego Feliksa Antoniego Łosia nastąpiła szybka rozbudowa Narola. On buduje kościół murowany w miejscu spalonej w 1648 roku. Kaplicy Świętej. Anny. Budowę ukończono w 1804 roku. Wystrój kościoła był fundacji Tadeusza Łosia i jego żony z Kownackich. Kościół jest to okazała budowla z półkoliście zamkniętym prezbiterium. Od wschodu budowli wznosi się czworoboczna wieża trzy kondygnacyjna zwieńczona baniastym hełmem. Pod kaplicą znajduje się krypta-manzoleum narolskich Łosiów. Kościół wybudowany na bagnistym terenie. Już kilkanaście lat po wybudowaniu, budowli groziła ruina, gdyż jej fundamenty zapadły się w ziemie. Konsekrowany został pod wezwaniem ,,Narodzenia NMP” w 1847 roku. Feliks Antoni hrabia Łoś na wzgórzu za miastem wzniósł pałac na wzór włoski, który wraz z parkiem tworzy jedną całość. Na przyczółku widnieje inskrypcja fundacyjna pałacu z 1781 roku. Park pałacowy na tarasach typu francuskiego francuskiego układzie symetrycznym został założony w 1773roku. Pałac zawierał 50 pokoi zdobionych malowidłami, kominkami i wyposażony w stylowe meble. Między innymi salon do tańców zdobiło malowidło ozdabiające wyobrażające wieżę Leandra na Bosforze. W Sali familijnej umieszczono 15 olejnych portretów członków rodziny Łosiów. Narolszczyzna w wyniku rozbiorów dostała się pod zabór austriacki. W tym okresie miały miejsce pewne wydarzenia. Około 1800 roku rząd austriacki uchwalił budowę traktatu handlowego biegnącego przez Krupiec, Lipsko i Lipie na Bełżec. Budowie traktatu sprzeciwił się jednak burmistrz miasta Żyd Adler. W 1818 roku Narol nawiedził straszny pożar, który strawił 30% zabudowań. W 1889 roku pozar zniszczył 70 % zabudowań miasteczka Lipska wraz z kościołem, po którym pozostały tylko mury szkieletowe. Kościół wkrótce odbudowano za pieniądze uzyskane od Towarzystwa Krakowskiego, gdzie był ubezpieczony. W czasie odbudowy w 1893 roku z prezbiterium usunięto olbrzymie głazy jako pozostałości dawnej fortyfikacji. Narolszczyzna była jednym z miejsc rozpoczęcia wojny. Tutaj od 15 sierpnia do 10 września toczyły się walki armii austro- węgierskiej z V armią rosyjską. W dniu 15 sierpnia 1914 roku w samo południe, na szczycie góry ,,Bursuczyna” doszło do pierwszej potyczki. Na skutek działań wojennych 10 września 1914 roku Narol i Lipsko zostały prawie doszczętnie spalone w celach strategicznych na rozkaz generała austriackiego. Po kilkuletniej wojnie nadszedł oczekiwany dzień 11 listopada 1918 roku. Powstanie niepodległego państwa polskiego po 123 letniej niewoli. W tej wojnie z terenów narolszczyzny zginęło wielu mężczyzn. Trafiały się pojedyncze przypadki powrotu z rosyjskiej niewoli. Wracali oni pieszo po kilku miesiącach od wojny. Narol po pierwszej wojnie światowej stał się drobną mieściną. Nękany częstymi pożarami w latach 1926 -1935. Wygląd miasta był podobny. Czworoboczny rynek z kolumna św. Floriana, który nadal patronował miasteczku. Domostwa małe. Kilkanaście wąskich uliczek. Nie przywrócono już miasteczku pierwotnego wyglądu. Raz na zawsze z rynku zniknęły kamieniczki z sukiennicami. Odbudowany został kościół po ostatnim pożarze w 1914 roku. Narol z uwagi na upadek sąsiedniego miasta Lipska w szybkim tempie rozwijał się gospodarczo. W 1934 roku gmina Narol z gminą Lipsko prowadzi walkę o gminę zbiorczą. Zwycięstwo odnosi Lipsko. Przed wybuchem tej wojny w sierpniu w Lipsku przed domem polskim zebrały się tłumy ludzi z całej okolicy. Gmina Narol ufundowała wojsku karabin maszynowy. Wieczorem 31 sierpnia 1939 roku ogłoszono mobilizację. Późnym wieczorem rozległo się bicie dzwonów kościelnych na trwogę przed zbliżającą się wojną z Niemcami. Wybuch drugiej wojny światowej zapoczątkował masowe ucieczki ludzi zamożnych za granicę. 7 września mieszkańcy narolszczyzny przeżyli bombardowanie niemieckie. Jedna z bomb spadła na plebanie w Narolu i nie eksplodowała. Kolejne dwie spadły przy drodze do wsi Lipie. 13 września 1939 roku narolszczyznę zajęli Niemcy. 18-19 września 1939 roku okolicę Narola były miejscem zaciętych bojów Armii Kraków z wojskami niemieckimi. Świtem 20 Września Niemcy od strony Płazowa ostrzelali z dział Miasto NAROL. Najbardziej ucierpiał Kościół. Około 11-tej do NAROLA wjechały czołgi a za nimi piechota niemiecka. Niemcy po otoczeniu Narola spędzili pod ratusz około 1.5 tys. mieszkańców z zamiarem rozstrzelania za zabicie niemieckiego generała. W obronie ludności wystąpili lekarze. Po dlugich prośbach Niemcy zaniechali egzekucji zabierając zakładników. Po wypędzeniu ludności pod Zagrody Niemcy spalili Narol. W Rynku ocalał tylko ratusz, kościół i kilka domów nad Tanwią. Niemcy okupując narolszczyznę zakwaterowali się w opuszczonym pałacu Łosiów Łosiów Narolu. 27 września wkroczyla Armia Radziecka, również zakwaterowała się w pałacu. Rosjanie ograbili pałac z mebli, powozów, dziel sztuki. Po ostatecznym ustaleniu granicy niemiecko-rosyjskiej ponownie wrócili tu Niemcy 16 października 1939 roku zakładając placówkę graniczną. Niemcy zadamawiając się na narolszczyźnie rozpoczęli prześladowania ludności. Najbardziej ucierpieli Żydzi, którzy masowo uciekali przez granicę niemiecko-rosyjską. Zgodnie z postanowieniami traktatu niemiecko-rosyjskiego o granicach i przyjaźni z dnia 28 września 1939 roku dotyczącego wschodniej granicy pomiędzy Trzecią Rzeszą a ZSRR, Niemcy przystąpiły do budowy wału granicznego przeciw czołgowego. Wał ten budowali więźniowie żydowscy sprowadzeni zima 1940 roku. Niemcy za akcje partyzantów przeprowadzili pacyfikacje i łapanki. 29 czerwca miała miejsce pacyfikacja Narola. Tego dnia Niemcy otoczyli cały Narol wyłapując 200 mężczyzn od 14 lat i spędzili ich do pałacu Łosiów. Po załadowaniu ich na ciężarówki, wywieźli ich na rotunde do Zamościa. Lista osób aresztowanych doszła do 270, bo później zabrali kobiety i dzieci. Po niemieckiej akcji w Narolu pozostało 17 mężczyzn. W1965 roku na wsiach narolszczyzny powstały Kółka Rolnicze. Niektóre z nich splajtowały. Po nich zotały tylko szopy narzędziowe w Chlewiskach i Trzech Kopcach. Do największego rozwoju doszły kółka rolnicze: Lipsko ,Łukawica Płazów. W 1975 roku połączono kółka rolnicze i powstała spółdzielnia kółek rolniczych rolniczych Narolu. W latach 1960-85 Narol rozbudowuje się. Powstają tu nowe obiekty, wśród nich Wiejski Dom Towarowy, Ośrodek Zdrowia, Bank spółdzielczy, posterunek MO i stacja obsługi. Miejscowy GS rozbudowuje bazę magazynową, piekarnię i buduje wytwórnię wód. Oprócz tego wybudowano remizę OSP, oczyszczalnię ścieków, wodociąg wiejski zasilający w wodę część Narola, Zagrody, Narol Wieś, PGR, Kadłubiska, Lipie, Lipsko, Jędrzejówkę i Krupiec. Zespół pałacowy z 1781 roku, kaplica dworska z 1780 roku, zespół kościelny z 1804 roku, pomnik św. Jana Nepomucena z 1780 roku, ratusz z 1932 roku, szkoła z 1908 roku, pomnik św. Floriana z 1800 roku, pomnik Sobieskiego z 1972 roku, pomnik Męczeństwa z 1967 roku, cerkiew z 1900 roku, mogiła powstańców z1863 roku, kaplica cmentarna, szczątki fortyfikacji z X wieku. |