tss STEFAN BATORY
Stefan
Batory - flagowy statek Polskich Lini Oceanicznych w latach 1968-1987
został zbudowany w 1952 roku w Holandii. Otrzymał wówczas miano
"Maasdam". Zakupiony w 1968 roku po przebudowie , od 1970 roku
rozpoczął żeglugę na lini Gdynia Montreal. Miał 15044 BRT, długość
kadłuba 153,4 m, szerokość 21,1m, zanurzenie 8,8 m.Moc silników
wynosiła 8500KM statek rozwijał prędkość 33,3 km/h. Miał 9 pokładów,
779 miejsc pasażerskich. Załoga liczyła 331 osób. Pływał do 1987 roku,
potem został sprzedany i zamieniony na pływający hotel. Przez jakiś
okres pływał jeszcze pod obcą banderą jako "Stefan". Ostatecznie
podzielił los swego poprzednika "Batorego" i został zezłomowany w
stoczni Aliaga.Luksusowe kabiny z łazienkami, basen, sauna, kino, sala
gimnastyczna, kort tenisowy, klub nocny z dyskoteką i wiele innych
atrakcji oczekiwało na pasazerów ostatniego polskiego transatlantyka.
Lata 70 to okres prosperity nowego polskiego kolosa zwanego powszechnie
"Stefciem". Statek zapewniał pasażerom i załodze poczucie komfortu i
bezpieczenstwa. Podróżowały na nim takie polskie sławy jak Jerzy
Połomski, Hanna Banaszak, Dorota Stalińska, Władysław Komar,Urszula
Sipińska, Agnieszka Osiecka. Do Ameryki płyneli na nim znani artyści
kabaretowi Bagdan Smoleń i Zenon Laskowik. Na jego pokładzie kręcono
zdjęcia kultowej dziś komedii "Kochaj albo rzuć". Oprócz liniowych
rejsów do Montrealu Stefan Batory odbywał również podróże wycieczkowe
po Morzu Śródziemnym oraz do portów Wielkiej Brytani.
Historia statku od stoczni do złomowiska...
*Budowa jako Maasdam: 1952
* stocznia: Wilton-Fijenoord Doken Werf Maatschapij, Schiedam,
Holandia; numer doku: 733
* położenie stępki: 19 grudnia 1950
* wodowanie: 5 kwietnia 1952
* przekazanie: 11 lipca 1952 i wyruszenie w dziewiczą podróż na trasie:
Rotterdam-Hawr-Southampton-Montreal-Nowy Jork.
* Złomowanie: 22 marca 2000 stocznia złomowa Aliaga, Turcja.
W 1949 Holendrzy postanowili wybudowac na bazie ameykanskich kadlubow
typu C3 (transportowce wojskowe) dwa blizniacze statki na potrzeby
towarowo-wojskowe. W trakcie budowy plany zmieniono i w 1952 zwodowano
oba statki jako pasazerskie o nazwie RYNDAM i MAASDAM IV (pozniejszy
STEFAN BATORY). Weszly one do sluzby w Holland America Line i byly
eksploatowane w regularnych rejsach do USA, a potem takze do Indii,
Australii i pomiedzy portami Europy.
Oba
statki o pojemnosci 15,044 ton kazdy, dlugosci 153 m i szybkosci 16,5
wezla, nie wyroznialy sie niczym szczegolnym pod wzgledem technicznym,
aczkolwiek byly nowoscia na owczesnym rynku zeglugi pasazerskiej
poprzez zdecydowane sprofilowanie ich standartu na klase turystyczna.
Bylo tam tylko 15 dwuosobowych kabin pierwszej klasy z wlasnymi
lazienkami. Reszta pasazerow (854) podrozowala w kabinach klasy
turystycznej, ktore posiadaly tylko umywalki.
TS/S
MAASDAM poplynal na swoj dziewiczy rejs 11 sierpnia '52 do Nowego Jorku
poprzez Le Havre (Polnocna Francja), Southampton (Poludniowa Anglia) i
Montreal (Wschodnia Kanada).
Byl to statek oferujacy 8 dniowa
podroz z Europy do Ameryki tanio i wygodnie. Nie bylo tam wyszukanej
obslugi i ekstrawaganckiego jadlospisu. Bylo jednak funkcjonalnie,
czysto i tanio. Porzez przystepne ceny podrozowali na jego pokladzie
urlopowicze, emigranci, studenci i artysci. W polowie lat '50, srednio
85% miejsc bylo zajetych na rejsach przez Atlantyk i 96% na rejsach
wycieczkowych.
W
poczatkowej fazie swojej morskiej kariery MAASDAM mial pecha co do
kolizji; W 1954 zderzyl sie on we mgle z francuskim statkiem
uszkadzajac sobie dziob. Pozniej, w trakcie rejsu do Bremerhaven
(Polnocne Niemcy),
15 lutego '63, zszedl z toru wodnego (zniesiony
przez lody) i rozprul sobie dno o wraki dwoch zatopionych statkow,
angielskiego HARBOROUGH i sowieckiego KHOLMOGORY. Ze statku ewakuowano
do lodzi ratunkowych ok. 500 pasazerow, a statek powedrowal do stoczni
na dwa miesiace.
Pod
koniec 1964 popularnosc transatlantyckich rejsow zaczela gwaltownie
spadac, jako ze coraz bardziej popularny stawal sie transport lotniczy.
Holland America Line musialo zmodifikowac rejsy MAASDAM.
Ograniczono transatlantyckie wojaze na rzecz rejsow wycieczkowych,
ktore zaczely cieszyc sie coraz wiekszym powodzeniem. 20 pazdziernika
'65 wyslano MAASDAM z turystami w podroz dookola swiata ( Rotterdam,
southhampton, Port Said, Colombo, Fremantle, Melbourne, Sydney,
Wellington, Papeete, Los Angeles, Acapulco, Balboa, Cristobal,
Kingston, New York, Cobh, Southhampton, Rotterdam ). Potem byly kolejne
rejsy wycieczkowe, aczkolwiek nie staly sie one wielkimi sukcesemi.
W
1968 Holendrzy sprzedali MAASDAM IV za ok. 3 miliony dolarow Polskim
Linia Oceanicznym, ktore potrzebowaly znalezc nastepce dla polskiego
transatlantyka M/S BATORY, ktory mial wowczas juz ponad 32 lata. Polacy
mysleli o zbudowaniu nowego statku jako nastepcy BATOREGO, ale ze
wzgledow finansowych zdecydowano sie na zakup jednostki uzywanej.
TS/S STEFAN BATORY (1968-88) ... pod polska bandera
TS/S
MAASDAM IV przekazany zostal Polskim Linia Oceanicznym 8 pazdziernika
'68. Przemianowany na
TS/S STEFAN BATORY, przyplynal do Gdyni pod
dowodctwem kapitana Jerzego Pszennego.
W
Gdanskiej Stoczni Remontowej STEFAN BATORY przeszedl, w dwoch etapach,
gruntowna przebudowe (listopad '68 / kwiecien '69 - grudzien '69 /
marzec '70). Wiazala sie ona ze zmiana sylwetki, kolorow, wymiana wielu
urzadzen, mebli, instalacji przeciwpozarowych. Podczas modernizacji
zmieniono ksztalt komina, zlikwidowano toporne maszty towarowe i
zastapiono je elektrycznymi dzwigami. Zainstalowano nowe maszty na
unowoczesnionej sterowni i gornym pokladzie. Biblioteka otrzymala nowe,
bursztynowe oswietlenie, Palarnia zostala przeksztalcona w NIght Club,
a Salon do gry w karty zamieniony zostal na Polski Zajazd i Goralska
Chate. Wydluzono Poklad Spacerowy i urzadzono tam Saune z mala Sala
Gimnastyczna. Likwidujac pewna liczbe kabin na Glownym Pokladzie
stworzono nowy Salon do gry w karty i szachy. Wygospodarowano takze
miejsce na kino z 280 miejscami. Kabiny dla zalogi zostaly
unowoczesnione, a niewielki basn kapielowy na rufie otoczony zostal
szklanym wiatrochronem.
Po calej przebudowie, statek prezentowal
sie dostojnie - laczyl tradycje z umiarkowana nowoczesnoscia.
Zabieral wowczas 766 pasazerow w klasie turystycznej i 39 w klasie
pierwszej.
Holland America LineSTEFAN BATORY wyplynal w swoj dziewiczy rejs z
Gdyni do Montrealu 11 kwietnia '69 ( Gdynia, Copenhagen, Tilbury,
Quebec City, Montreal ). W pierwszym roku STEFAN BATORY wykonal 9
rejsow do Ameryki przy ponad
90% wysprzedanych miejsc. Ta niezwykla popularnosc wynikala z faktu ze
w Ameryce Polncnej mieszka
ponad 7 milionow ludnosci pochodzenia polskiego. Poza tym, w koncu lat
'60 Polska nie miala bezposredniego polaczenia lotniczego przez
Atlantyk. STEFAN BATORY przyciagal rowniez pasazerow, kierujacych sie w
swoim wyborze dobra reputacja i legenda poprzednika BATORY, ktory ze
wzgledu na swoj wiek zostal wycofany ze sluzby w maju 1969.
STEFAN
BATORY, podobnie jak jego poprzednik, byl czesto zwiazany z roznymi
incydentami politycznymi ...
4 stycznia '71, STEFAN BATORY
przyplynal do Nowego Jorku jako pierwszy komunistyczny liniowiec od
czasow BATOREGO, ktory byl tam w 1951. Pasazerowie (397) i zaloga (337)
zostali przywitani, przy Doku numer 40 przez pikietujacy tlum
prezentujacy wymowny napis "Przyplynales w morzy krwi". Bylo to
zwiazane z krwawo stlumionym protestem polskich robotnikow stoczniowych
przeciwko nedzy i rzadowi komunistycznemu w Polsce (Gdansk - grudzien
1970). Amerykanie odmowili rozladowania i obslugi statku. Niechciany w
Nowym Jorku, STEFAN BATORY wyruszyl w rejs powrotny do Polski tylko ze
120 pasazerami, 6 stycznia / 71. Wrocil do Nowego Jorku 19 marca '71 z
761 pasazerami przy mniejszej fali protestow. Jakkolwiek, 6 planowanych
rejsow karaibskich, wlasnie z Nowego Jorku, zostalo odwolanych z braku
chetnych.
Kilka lat pozniej , w styczniu '74, gazety podaly wiadomosc o 81
Polakach, ktorzy zeszli ze STEFANA BATOREGO w Hamburgu, szukajac w
Niemczech Zachodnich azylu politycznego.
W listopadzie '84, w tym samym porcie, z tych samych powodow zeszlo ze
statku 192 Polakow.
Powyzsze wydarzenia byly oczywista kompromitacja dla komunistycznego
rzadu w Warszawie i odbiciem trudnej sytuacji polityczno - ekonomicznej
w Polsce.
Na
poczatku lat '70, po wycofaniu z rejsow EMPRESS OF CANADA, regularne
polaczenie Europa - Canada utrzymywane bylo tylko przez STEFANA
BATOREGO i sowiecki liniowiec ALEXANDR PUSHKIN, ktory byl wiekszy,
szybszy i nowszy, aczkolwiek daleko mniej popularny niz statek polski.
W okresie tym STEFAN BATORY utrzymywal srednio wskaznik 92% sprzedanych
miejsc, a sowiecki liniowiec tylko 49%.
Trasa
Atlantycka STEFANA BATOREGO byla modyfikowana kilkukrotnie. Poczawszy
od 1972, w drodze do Ameryki, zaczal on zawijac do dwoch niemieckich
portow, Cuxhaven i Hamburga ( Polnocne Niemcy). Wizyty w Kopenchadze
zakonczyly sie w 1975, a w rok pozniej liniowiec polski omijal takze
Quebec City.
Swoj ostatni rejs do Nowego Jorku, STEFAN BATORY odbyl
17 marca 1976. Ze wzgledu na zaostrzone, nowe przepisy dotyczace
ochrony srodowiska naturalnego nie mogl on dluzej zawijac do portow
USA. Docelowym portem, po drugiej stronie Atlantyku stal sie Montreal w
Kanadzie.
W 1977 wycofano sie z regularnego zawijania do Hambura i Southhampton .
Poczawszy od roku 1977 trasa STEFANA BATOREGO zostala okrojona do
czterech portow : Gdynia, Rotterdam, Tilbury, Montreal.
W zwiazku ze spadkiem zapotrzebowania na rejsy transatlantyckie, liczba
ich zostala ograniczona do 6 w 1977. Zwiekszono jednak liczbe rejsow
wycieczkowych.
Gdy
w 1980 wspomniany wczesniej ALEXANDR PUSHKIN zostal wycofany ze sluzby,
STEFAN BATORY i
QUEEN ELIZABETH 2 byly dwoma ostatnimi Atlantyckimi
Liniowcami.
W
polowie lat '70, utrzymujac regularne rejsy transatlantyckie STEFAN
BATORY przeksztalcil sie sie w stosunkowo dobrze prosperujacy statek
wycieczkowy.
W 1975, odbyl on Noworoczny rejs z Tilbury (Londyn) na
Wyspy Kanaryjskie, ktory zapoczatkowal tradycje rejsow
Swiateczno-Noworocznych w latach nastepnych. W 1978 rozpoczal regularne
rejsy wycieczkowe z Montrealu po rzece Sw. Wawrzynca, a w 1979 poplynal
w 52-dniowy rejs po morzu Srodziemnym i Czarnym odwiedzajac
22 porty. W 1980 odbyl on miesieczny rejs na Karaiby a w sierpniu 1986
poplynal z Tilbury na pierwszy rejs po Norweskich Fjordach.
Zaznaczyc trzeba ze w okresie tym wielu polskich "przodownikow pracy"
spedzalo urlopy na STEFANIE BATORYM bedace nagroda za ich "wysoko
wydajna prace" w socjalistycznej ojczyznie.
Narodziny Niezaleznego Zwiazku Zawodowego SOLIDARNOSC i wynikajace z
niego zmiany w Prawie Morskim (1981) wplynely na losy STEFANA BATOREGO,
ktorego macierzysty port Gdynia-Gdansk stal sie centrum rewolucyjnych
zmian w zyciu polityczno-spolecznym.
W zwiazku z trudna sytuacja w kraju, wiele rejsow zaczynalo i konczylo
sie w Rotterdamie zamiast w Gdyni. Swiateczno-Noworoczny rejs w 1981
oraz rejsy po Karaibach w 1982 zostaly odwolane. Restrykcje polityczne
spowodowaly drastyczne zredukowanie liczby polskich pasazerow.
Jednak
w tym samym czasie donoszono, ze wladze planuja zastapic STEFANA
BATOREGO nowym statkiem w koncu 1986. Miala to byc jednostka o nazwie
POLONIA, zbudowana w polskiej stoczni lub w stoczni Finlandzkiej,
ewentualnie Niemieckiej i noszaca nazwe BATORY. Podobnie jak 20 lat
wczesniej, plany te nie zostaly zrealizowane w zwiazku z trudnosciami
polityczno-ekonomicznymi.
STEFAN BATORY - liniowiec weteran,
pozostawal wiec nadal w sluzbie.
W
1982, obchodzono 25 rocznice polaczenia transatlantyckiego
Gdynia-Montreal, a takze powrot
STEFANA BATOREGO do regularnych
rejsow, po kilku miesiecznym przestoju w porcie.
Pierwszy rejs z Rotterdamu do Montrealu, odbyl sie w koncu kwietnia.
W okresie tym, brytyjski liniowiec QUEEN ELIZABETH 2 zostal skierowany,
jako transportowiec, do wziecia udzialu w Wojnie na Falklandach. STEFAN
BATORY byl wiec w tym czasie jedynym liniowcem na Atlantyku.
Po modernizacji QUEEN ELIZABETH 2 na statek z napedem dislowskim,
polski liniowiec stal sie takze jedynym turbinowym parowcem na
Atlantyku - bastionem zeglugowych tradycji.
Przez
ponad 20 lat w sluzbie PLO, STEFAN BATORY goscil na swoim pokladzie
wielu najlepszych polskich artystow. Uatrakcyjniali Oni swoimi
wystepami kolejne rejsy. Przy wielu okazjach uwazano statek za
szczegolnego "ambasadora" polskiej kultury i tradycji. Na pokladzie
STEFANA BATOREGO zostalo nakreconych takze kilka polskich filmow
fabularnych.
Z koncem
1985, polski liniowiec mial na swoim koncie 131 Atlantyckich wojazy,
przewozac 180,259 pasazerow, wyplynal na 136 rejsow wycieczkowych
zabierajac 86,049 pasazerow.
Byl znakomicie utrzymywany i obsadzany
zawsze najlepsza zaloga. Aczkolwiek, ze wzgledow techniczno -
finansowych, statek ten nie mogl podolac rosnacym wymagania
Kanadyjskich Przepisow Ochrony Srodowiska Naturalnego. W styczniu 1987
bylo wiadomo ze zostanie on wycofany ze sluzby w marcu 1988.
Ostatni
z klasycznych Atlantyckich Liniowcow, STEFAN BATORY odbyl cztery rejsy
do Montrealu w 1987. Ostatni wojaz z Gdyni do Montrealu odbyl sie
jesienia '87 (22 wrzesien - 5 pazdziernik). Wrocil do Gdyni 20
pazdziernika '87. Byl to koniec ery regularnych rejsow
transatlantyckich dokonywanych przez parowce, a takze koniec 57 letniej
tradycji rejsow przez Atlantyk pod polska bandera, ktore zostaly
zapoczatkowane przez statek
S/S POLONIA, 14 sierpnia 1930.
Podobnie jak poprzednik, STEFAN BATORY zakonczyl swoja kariere seria
rejsow wycieczkowych; Fjordy Norweskie (lato'87), Ameryka Poludniowa (7
listopad - 4 styczen '88) i Karaiby / Kuba (17 styczen-22 marzec '88).
Szczegolnym rejsem byl wojaz do Ameryki Poludniowej, gdzie polski
statek pasazerski zawital pierwszy raz od czasow M/S SOBIESKI i M/S
CHROBRY w 1939. Trasa wiodla przez Rio de Janerio, Santos,
Montevideo i Buenos Aires.
Po
wycofaniu ze sluzby w Polskich Liniach Oceanicznych, TS/S STEFAN BATORY
zostal sprzedany greckiemu przedsiebiorstwu, a jego nazwa zostala
skrocona do TS/S STEFAN. W latach 1990-92 sluzyl jako hotel dla
uchodzcow w szwedzkim porcie Gothenberg. Jego wnetrza, w dalszym ciagu
posiadaly wiele
oryginalnych paneli i wykonczen z czasow sluzby w
Holland America Line.
Plany przebudowania STEFANA na nowoczesny statek wycieczkowy zostaly
zaniechane w 1990. Po prawie
8 latach przestoju w greckim porcie Chalkis, 22 marca 2000,
przeholowano STEFANA do Tureckiej Stoczni Zlomowej w Aliaga, gdzie
zostal poddany zlomowaniu trwajacemu 6 miesiecy.
|
