Epoka brązu |
Wiadomości wstępne - chronologia i periodyzacja |
Epoka brązu na Pałukach północno-zachodnich obejmuje okres około 1800-500 lat p.n.e. i dzieli się na pięć, mniej więcej, dwustuletnich okresów (ok.I-V), oraz wczesny okres halsztacki (tzn. halsztacki C).
-
Kultury archeologiczne występujące na Pałukach północno-zachodnich w epoce brązu:
- unietycka,
- iwieńska,
- trzcinecka,
- łużycka - najbardziej znana, ludność tej kultury była twórcami grodu w Biskupinie, obrządek pogrzebowy - ciałopalny.
Wyniki badań AZP |
Chronologia
W wyniku prac związanych z AZP jako "brązowe" uznano niespełna 60 stanowisk. Ogromna ich większość należy do kultury łużyckiej, z okresów wcześniejszych pochodzi jedynie kilka śladów osadnictwa.
Terytorium
Pod względem terytorialnym większość stanowisk lokowana jest w pobliżu doliny Noteci, mniejszych cieków wodnych oraz w okolicy innych zbiorników wodnych. Centralna część podobnie jak w poprzednim okresie pozbawiona jest stanowisk archeologicznych. Cechą charakterystyczną jest brak osadnictwa obronnego w całym rejonie.
Wczesny brąz - I do II okres |
W wyniku badań AZP na terytorium Pałuk północno-zachodnich jako wczesno-brązowe określono trzy stanowiska, dwa z nich nie posiadają szczegółowej chronologii, trzecie określono jako należące do kultury trzcineckiej. Wszystkie uznano za ślady osadnictwa. Jeżeli nawet dodamy do nich stanowiska wzmiankowane w literaturze, to i tak żadnego stanowiska nie można uznać za pozostałość trwałego osadnictwa.
W pierwszych dwóch okresach epoki brązu możemy mówić, co najwyżej, o penetracji tego rejonu przez ludność kultur unietyckiej, iwieńskiej i trzcineckiej.
Prawdopodobnie ślady osadnicze lokowane wzdłuż Noteci związane są z jej funkcją komunikacyjną. W kategoriach generalnych pierwsze dwa okresy epoki brązu są kontynuacją eneolitycznego kryzysu osadnictwa w tym rejonie.
Kultura łużycka - okres III - halsztyckiego "C" |
W III okresie epoki brązu na Pałuki północno-zachodnie przybyła z Wielkopolski ludność reprezentująca kulturę łużycką. Rozwijała ona swoją działalność osadniczą w rejonie nadnoteckim. Prawdopodobnie drugiej fali osadnictwa, przypadającej gdzieś na V okres epoki brązu, zawdzięcza rejon intensyfikację osadnictwa łużyckiego w okresie halsztackim.
Ludność łużycka prowadziła wypaleniskową uprawę ziemi, jak się wydaje, była zorganizowana w plemiona dysponujące uznawaną przez sąsiadów własnością ziemi. Czynnikiem spajającym te organizacje była świadomość wspólnych, rzeczywistych lub mitycznych przodków. Miejscem gdzie spotykało się plemię i gdzie podtrzymywano tradycje był cmentarz. Na Pałukach północno-zachodnich takie cmentarze istniały w: Sokolcu, Nadolnikach i Sypniewie. Dominował obrządek ciałopalny - kremacja zwłok i umieszczenie popiołów w naczyniu-popielnicy, którą zakopywano.
Pałuki północno-zachodnie, inaczej niż w neolicie, nie stanowiły już dla ludności atrakcyjnego miejsca pod osadnictwo. Intensyfikacja osadnicza kultury łużyckiej, przypadająca na okres halsztacki "C", była wynikiem rozwoju demograficznego tej ludności na innych terenach, gdzie wówczas tworzyła ona grody obronne typu biskupińskiego. Pałuki północno-zachodnie były raczej wentylem bezpieczeństwa demograficznego, zasiedlanym w dalszej kolejności - po zajęciu terenów atrakcyjniejszych.
