Archeologia i prehistoria na
Pałukach północno-zachodnich

Strona niniejsza podzielona jest, podobnie jak dzieli się pradzieje według kryterium surowcowego.
Poszczególnym okresom:
• Epoce kamienia
• Epoce brązu
• Epoce żelaza, odpowiadają strony.

Pod względem chronologicznym obejmuje ona okres od około 12 tysięcy lat p.n.e. (pojawienia się na tym terenie człowieka) do VI/VII wieku n.e., a więc do wczesnego średniowiecza.

Pałuki

Pałuki to region historyczny w północnej Wielkopolsce, następująco ograniczony:
• Notecią od północy i wschodu
• Margoninką od zachodu
• Wełną od południa

Z nawą spotykamy się po raz pierwszy w źródłach XIII wiecznych i jej rodowód nie jest dużo starszy. Prawdopodobnie pojawiła się ona wraz z powiatem kcyńskim. Językoznawcy wiążą ją albo z ukształtowaniem terenu, widząc w nazwie Pałuki mniejsze górki (łuki), jak w wyrazie parobek, który oznacza podrzędnego robotnika; albo łęgi - bagna.

Pólnocno-zachodnie Pałuki

Za północno-zachodnią część Pałuk uważał będę następująco ograniczone terytorium:
• Notecią - od północy
• Nieposiadającym nazwy ciekiem wodnym na wysokości geograficznej Lipiny-Margonin od południa
• Margoninką - od zachodu
• Kcynką - od wschodu

Ukształtowanie terenu Pałuki północno-zachodnie zawdzięczają ostatniemu zlodowaceniu. Pod względem geograficznym terytorium to dzieli się na dwie strefy:
• Północną, związaną genetycznie z doliną Noteci,
• Południową, związaną genetycznie z strefą moreny czołowej i dennej.

Obecnie, w mniejszym stopniu niż miało to miejsce w starożytności, Pałuki północno-zachodnie obfitują w jeziora, bagna i oczka, za to wyższy niż w starożytności jest obecnie poziom gleb torfowych.

Dominują tutaj słabe gleby, brakuje również surowców mineralnych. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się pokłady soli i gipsu (Wapno), jednak brak dowodów ich eksploatacji w starożytności.