tss STEFAN BATORY
Stefan Batory - flagowy
statek Polskich Lini Oceanicznych w latach
1968-1987 został zbudowany w 1952 roku w
Holandii. Otrzymał wówczas miano "Maasdam".
Zakupiony w 1968 roku po przebudowie , od
1970 roku rozpoczął żeglugę na lini Gdynia
Montreal. Miał 15044 BRT, długość kadłuba
153,4 m, szerokość 21,1m, zanurzenie 8,8
m.Moc silników wynosiła 8500KM statek rozwijał
prędkość 33,3 km/h. Miał 9 pokładów, 779
miejsc pasażerskich. Załoga liczyła 331
osób. Pływał do 1987 roku, potem został
sprzedany i zamieniony na pływający hotel.
Przez jakiś okres pływał jeszcze pod obcą
banderą jako "Stefan". Ostatecznie podzielił
los swego poprzednika "Batorego" i został
zezłomowany w stoczni Aliaga.Luksusowe kabiny
z łazienkami, basen, sauna, kino, sala gimnastyczna,
kort tenisowy, klub nocny z dyskoteką i
wiele innych atrakcji oczekiwało na pasazerów
ostatniego polskiego transatlantyka. Lata
70 to okres prosperity nowego polskiego
kolosa zwanego powszechnie "Stefciem". Statek
zapewniał pasażerom i załodze poczucie komfortu
i bezpieczenstwa. Podróżowały na nim takie
polskie sławy jak Jerzy Połomski, Hanna
Banaszak, Dorota Stalińska, Władysław Komar,Urszula
Sipińska, Agnieszka Osiecka. Do Ameryki
płyneli na nim znani artyści kabaretowi
Bagdan Smoleń i Zenon Laskowik. Na jego
pokładzie kręcono zdjęcia kultowej dziś
komedii "Kochaj albo rzuć". Oprócz liniowych
rejsów do Montrealu Stefan Batory odbywał
również podróże wycieczkowe po Morzu Śródziemnym
oraz do portów Wielkiej Brytani.
Historia statku
od stoczni do złomowiska...
*Budowa jako Maasdam:
1952
* stocznia: Wilton-Fijenoord Doken Werf
Maatschapij, Schiedam, Holandia; numer doku:
733
* położenie stępki: 19 grudnia 1950
* wodowanie: 5 kwietnia 1952
* przekazanie: 11 lipca 1952 i wyruszenie
w dziewiczą podróż na trasie: Rotterdam-Hawr-Southampton-Montreal-Nowy
Jork.
* Złomowanie: 22 marca 2000 stocznia złomowa
Aliaga, Turcja.
W 1949 Holendrzy postanowili wybudowac na
bazie ameykanskich kadlubow typu C3 (transportowce
wojskowe) dwa blizniacze statki na potrzeby
towarowo-wojskowe. W trakcie budowy plany
zmieniono i w 1952 zwodowano oba statki
jako pasazerskie o nazwie RYNDAM i MAASDAM
IV (pozniejszy STEFAN BATORY). Weszly one
do sluzby w Holland America Line i byly
eksploatowane w regularnych rejsach do USA,
a potem takze do Indii, Australii i pomiedzy
portami Europy.
Oba statki o pojemnosci
15,044 ton kazdy, dlugosci 153 m i szybkosci
16,5 wezla, nie wyroznialy sie niczym szczegolnym
pod wzgledem technicznym, aczkolwiek byly
nowoscia na owczesnym rynku zeglugi pasazerskiej
poprzez zdecydowane sprofilowanie ich standartu
na klase turystyczna. Bylo tam tylko 15
dwuosobowych kabin pierwszej klasy z wlasnymi
lazienkami. Reszta pasazerow (854) podrozowala
w kabinach klasy turystycznej, ktore posiadaly
tylko umywalki.
TS/S MAASDAM poplynal na
swoj dziewiczy rejs 11 sierpnia '52 do Nowego
Jorku poprzez Le Havre (Polnocna Francja),
Southampton (Poludniowa Anglia) i Montreal
(Wschodnia Kanada).
Byl to statek oferujacy 8 dniowa podroz
z Europy do Ameryki tanio i wygodnie. Nie
bylo tam wyszukanej obslugi i ekstrawaganckiego
jadlospisu. Bylo jednak funkcjonalnie, czysto
i tanio. Porzez przystepne ceny podrozowali
na jego pokladzie urlopowicze, emigranci,
studenci i artysci. W polowie lat '50, srednio
85% miejsc bylo zajetych na rejsach przez
Atlantyk i 96% na rejsach wycieczkowych.
W poczatkowej fazie swojej
morskiej kariery MAASDAM mial pecha co do
kolizji; W 1954 zderzyl sie on we mgle z
francuskim statkiem uszkadzajac sobie dziob.
Pozniej, w trakcie rejsu do Bremerhaven
(Polnocne Niemcy),
15 lutego '63, zszedl z toru wodnego (zniesiony
przez lody) i rozprul sobie dno o wraki
dwoch zatopionych statkow, angielskiego
HARBOROUGH i sowieckiego KHOLMOGORY. Ze
statku ewakuowano do lodzi ratunkowych ok.
500 pasazerow, a statek powedrowal do stoczni
na dwa miesiace.
Pod koniec 1964 popularnosc
transatlantyckich rejsow zaczela gwaltownie
spadac, jako ze coraz bardziej popularny
stawal sie transport lotniczy. Holland America
Line musialo zmodifikowac rejsy MAASDAM.
Ograniczono transatlantyckie wojaze na rzecz
rejsow wycieczkowych, ktore zaczely cieszyc
sie coraz wiekszym powodzeniem. 20 pazdziernika
'65 wyslano MAASDAM z turystami w podroz
dookola swiata ( Rotterdam, southhampton,
Port Said, Colombo, Fremantle, Melbourne,
Sydney, Wellington, Papeete, Los Angeles,
Acapulco, Balboa, Cristobal, Kingston, New
York, Cobh, Southhampton, Rotterdam ). Potem
byly kolejne rejsy wycieczkowe, aczkolwiek
nie staly sie one wielkimi sukcesemi.
W 1968 Holendrzy sprzedali
MAASDAM IV za ok. 3 miliony dolarow Polskim
Linia Oceanicznym, ktore potrzebowaly znalezc
nastepce dla polskiego transatlantyka M/S
BATORY, ktory mial wowczas juz ponad 32
lata. Polacy mysleli o zbudowaniu nowego
statku jako nastepcy BATOREGO, ale ze wzgledow
finansowych zdecydowano sie na zakup jednostki
uzywanej.
TS/S STEFAN BATORY (1968-88) ... pod polska
bandera
TS/S MAASDAM IV przekazany
zostal Polskim Linia Oceanicznym 8 pazdziernika
'68. Przemianowany na
TS/S STEFAN BATORY, przyplynal do Gdyni
pod dowodctwem kapitana Jerzego Pszennego.
W Gdanskiej Stoczni Remontowej
STEFAN BATORY przeszedl, w dwoch etapach,
gruntowna przebudowe (listopad '68 / kwiecien
'69 - grudzien '69 / marzec '70). Wiazala
sie ona ze zmiana sylwetki, kolorow, wymiana
wielu urzadzen, mebli, instalacji przeciwpozarowych.
Podczas modernizacji zmieniono ksztalt komina,
zlikwidowano toporne maszty towarowe i zastapiono
je elektrycznymi dzwigami. Zainstalowano
nowe maszty na unowoczesnionej sterowni
i gornym pokladzie. Biblioteka otrzymala
nowe, bursztynowe oswietlenie, Palarnia
zostala przeksztalcona w NIght Club, a Salon
do gry w karty zamieniony zostal na Polski
Zajazd i Goralska Chate. Wydluzono Poklad
Spacerowy i urzadzono tam Saune z mala Sala
Gimnastyczna. Likwidujac pewna liczbe kabin
na Glownym Pokladzie stworzono nowy Salon
do gry w karty i szachy. Wygospodarowano
takze miejsce na kino z 280 miejscami. Kabiny
dla zalogi zostaly unowoczesnione, a niewielki
basn kapielowy na rufie otoczony zostal
szklanym wiatrochronem.
Po calej przebudowie, statek prezentowal
sie dostojnie - laczyl tradycje z umiarkowana
nowoczesnoscia.
Zabieral wowczas 766 pasazerow w klasie
turystycznej i 39 w klasie pierwszej.
Holland America LineSTEFAN BATORY wyplynal
w swoj dziewiczy rejs z Gdyni do Montrealu
11 kwietnia '69 ( Gdynia, Copenhagen, Tilbury,
Quebec City, Montreal ). W pierwszym roku
STEFAN BATORY wykonal 9 rejsow do Ameryki
przy ponad
90% wysprzedanych miejsc. Ta niezwykla popularnosc
wynikala z faktu ze w Ameryce Polncnej mieszka
ponad 7 milionow ludnosci pochodzenia polskiego.
Poza tym, w koncu lat '60 Polska nie miala
bezposredniego polaczenia lotniczego przez
Atlantyk. STEFAN BATORY przyciagal rowniez
pasazerow, kierujacych sie w swoim wyborze
dobra reputacja i legenda poprzednika BATORY,
ktory ze wzgledu na swoj wiek zostal wycofany
ze sluzby w maju 1969.
STEFAN BATORY, podobnie
jak jego poprzednik, byl czesto zwiazany
z roznymi incydentami politycznymi ...
4 stycznia '71, STEFAN BATORY przyplynal
do Nowego Jorku jako pierwszy komunistyczny
liniowiec od czasow BATOREGO, ktory byl
tam w 1951. Pasazerowie (397) i zaloga (337)
zostali przywitani, przy Doku numer 40 przez
pikietujacy tlum prezentujacy wymowny napis
"Przyplynales w morzy krwi". Bylo
to zwiazane z krwawo stlumionym protestem
polskich robotnikow stoczniowych przeciwko
nedzy i rzadowi komunistycznemu w Polsce
(Gdansk - grudzien 1970). Amerykanie odmowili
rozladowania i obslugi statku. Niechciany
w Nowym Jorku, STEFAN BATORY wyruszyl w
rejs powrotny do Polski tylko ze 120 pasazerami,
6 stycznia / 71. Wrocil do Nowego Jorku
19 marca '71 z 761 pasazerami przy mniejszej
fali protestow. Jakkolwiek, 6 planowanych
rejsow karaibskich, wlasnie z Nowego Jorku,
zostalo odwolanych z braku chetnych.
Kilka lat pozniej , w styczniu '74, gazety
podaly wiadomosc o 81 Polakach, ktorzy zeszli
ze STEFANA BATOREGO w Hamburgu, szukajac
w Niemczech Zachodnich azylu politycznego.
W listopadzie '84, w tym samym porcie, z
tych samych powodow zeszlo ze statku 192
Polakow.
Powyzsze wydarzenia byly oczywista kompromitacja
dla komunistycznego rzadu w Warszawie i
odbiciem trudnej sytuacji polityczno - ekonomicznej
w Polsce.
Na poczatku lat '70, po
wycofaniu z rejsow EMPRESS OF CANADA, regularne
polaczenie Europa - Canada utrzymywane bylo
tylko przez STEFANA BATOREGO i sowiecki
liniowiec ALEXANDR PUSHKIN, ktory byl wiekszy,
szybszy i nowszy, aczkolwiek daleko mniej
popularny niz statek polski. W okresie tym
STEFAN BATORY utrzymywal srednio wskaznik
92% sprzedanych miejsc, a sowiecki liniowiec
tylko 49%.
Trasa Atlantycka STEFANA
BATOREGO byla modyfikowana kilkukrotnie.
Poczawszy od 1972, w drodze do Ameryki,
zaczal on zawijac do dwoch niemieckich portow,
Cuxhaven i Hamburga ( Polnocne Niemcy).
Wizyty w Kopenchadze zakonczyly sie w 1975,
a w rok pozniej liniowiec polski omijal
takze Quebec City.
Swoj ostatni rejs do Nowego Jorku, STEFAN
BATORY odbyl 17 marca 1976. Ze wzgledu na
zaostrzone, nowe przepisy dotyczace ochrony
srodowiska naturalnego nie mogl on dluzej
zawijac do portow USA. Docelowym portem,
po drugiej stronie Atlantyku stal sie Montreal
w Kanadzie.
W 1977 wycofano sie z regularnego zawijania
do Hambura i Southhampton . Poczawszy od
roku 1977 trasa STEFANA BATOREGO zostala
okrojona do czterech portow : Gdynia, Rotterdam,
Tilbury, Montreal.
W zwiazku ze spadkiem zapotrzebowania na
rejsy transatlantyckie, liczba ich zostala
ograniczona do 6 w 1977. Zwiekszono jednak
liczbe rejsow wycieczkowych.
Gdy w 1980 wspomniany wczesniej
ALEXANDR PUSHKIN zostal wycofany ze sluzby,
STEFAN BATORY i
QUEEN ELIZABETH 2 byly dwoma ostatnimi Atlantyckimi
Liniowcami.
W polowie lat '70, utrzymujac
regularne rejsy transatlantyckie STEFAN
BATORY przeksztalcil sie sie w stosunkowo
dobrze prosperujacy statek wycieczkowy.
W 1975, odbyl on Noworoczny rejs z Tilbury
(Londyn) na Wyspy Kanaryjskie, ktory zapoczatkowal
tradycje rejsow Swiateczno-Noworocznych
w latach nastepnych. W 1978 rozpoczal regularne
rejsy wycieczkowe z Montrealu po rzece Sw.
Wawrzynca, a w 1979 poplynal w 52-dniowy
rejs po morzu Srodziemnym i Czarnym odwiedzajac
22 porty. W 1980 odbyl on miesieczny rejs
na Karaiby a w sierpniu 1986 poplynal z
Tilbury na pierwszy rejs po Norweskich Fjordach.
Zaznaczyc trzeba ze w okresie tym wielu
polskich "przodownikow pracy"
spedzalo urlopy na STEFANIE BATORYM bedace
nagroda za ich "wysoko wydajna prace"
w socjalistycznej ojczyznie.
Narodziny Niezaleznego Zwiazku Zawodowego
SOLIDARNOSC i wynikajace z niego zmiany
w Prawie Morskim (1981) wplynely na losy
STEFANA BATOREGO, ktorego macierzysty port
Gdynia-Gdansk stal sie centrum rewolucyjnych
zmian w zyciu polityczno-spolecznym.
W zwiazku z trudna sytuacja w kraju, wiele
rejsow zaczynalo i konczylo sie w Rotterdamie
zamiast w Gdyni. Swiateczno-Noworoczny rejs
w 1981 oraz rejsy po Karaibach w 1982 zostaly
odwolane. Restrykcje polityczne spowodowaly
drastyczne zredukowanie liczby polskich
pasazerow.
Jednak w tym samym czasie
donoszono, ze wladze planuja zastapic STEFANA
BATOREGO nowym statkiem w koncu 1986. Miala
to byc jednostka o nazwie POLONIA, zbudowana
w polskiej stoczni lub w stoczni Finlandzkiej,
ewentualnie Niemieckiej i noszaca nazwe
BATORY. Podobnie jak 20 lat wczesniej, plany
te nie zostaly zrealizowane w zwiazku z
trudnosciami polityczno-ekonomicznymi.
STEFAN BATORY - liniowiec weteran, pozostawal
wiec nadal w sluzbie.
W 1982, obchodzono 25 rocznice
polaczenia transatlantyckiego Gdynia-Montreal,
a takze powrot
STEFANA BATOREGO do regularnych rejsow,
po kilku miesiecznym przestoju w porcie.
Pierwszy rejs z Rotterdamu do Montrealu,
odbyl sie w koncu kwietnia.
W okresie tym, brytyjski liniowiec QUEEN
ELIZABETH 2 zostal skierowany, jako transportowiec,
do wziecia udzialu w Wojnie na Falklandach.
STEFAN BATORY byl wiec w tym czasie jedynym
liniowcem na Atlantyku.
Po modernizacji QUEEN ELIZABETH 2 na statek
z napedem dislowskim, polski liniowiec stal
sie takze jedynym turbinowym parowcem na
Atlantyku - bastionem zeglugowych tradycji.
Przez ponad 20 lat w sluzbie
PLO, STEFAN BATORY goscil na swoim pokladzie
wielu najlepszych polskich artystow. Uatrakcyjniali
Oni swoimi wystepami kolejne rejsy. Przy
wielu okazjach uwazano statek za szczegolnego
"ambasadora" polskiej kultury
i tradycji. Na pokladzie STEFANA BATOREGO
zostalo nakreconych takze kilka polskich
filmow fabularnych.
Z koncem 1985, polski liniowiec
mial na swoim koncie 131 Atlantyckich wojazy,
przewozac 180,259 pasazerow, wyplynal na
136 rejsow wycieczkowych zabierajac 86,049
pasazerow.
Byl znakomicie utrzymywany i obsadzany zawsze
najlepsza zaloga. Aczkolwiek, ze wzgledow
techniczno - finansowych, statek ten nie
mogl podolac rosnacym wymagania Kanadyjskich
Przepisow Ochrony Srodowiska Naturalnego.
W styczniu 1987 bylo wiadomo ze zostanie
on wycofany ze sluzby w marcu 1988.
Ostatni z klasycznych Atlantyckich
Liniowcow, STEFAN BATORY odbyl cztery rejsy
do Montrealu w 1987. Ostatni wojaz z Gdyni
do Montrealu odbyl sie jesienia '87 (22
wrzesien - 5 pazdziernik). Wrocil do Gdyni
20 pazdziernika '87. Byl to koniec ery regularnych
rejsow transatlantyckich dokonywanych przez
parowce, a takze koniec 57 letniej tradycji
rejsow przez Atlantyk pod polska bandera,
ktore zostaly zapoczatkowane przez statek
S/S POLONIA, 14 sierpnia 1930.
Podobnie jak poprzednik, STEFAN BATORY zakonczyl
swoja kariere seria rejsow wycieczkowych;
Fjordy Norweskie (lato'87), Ameryka Poludniowa
(7 listopad - 4 styczen '88) i Karaiby /
Kuba (17 styczen-22 marzec '88). Szczegolnym
rejsem byl wojaz do Ameryki Poludniowej,
gdzie polski statek pasazerski zawital pierwszy
raz od czasow M/S SOBIESKI i M/S CHROBRY
w 1939. Trasa wiodla przez Rio de Janerio,
Santos,
Montevideo i Buenos Aires.
Po wycofaniu ze sluzby
w Polskich Liniach Oceanicznych, TS/S STEFAN
BATORY zostal sprzedany greckiemu przedsiebiorstwu,
a jego nazwa zostala skrocona do TS/S STEFAN.
W latach 1990-92 sluzyl jako hotel dla uchodzcow
w szwedzkim porcie Gothenberg. Jego wnetrza,
w dalszym ciagu posiadaly wiele
oryginalnych paneli i wykonczen z czasow
sluzby w Holland America Line.
Plany przebudowania STEFANA na nowoczesny
statek wycieczkowy zostaly zaniechane w
1990. Po prawie
8 latach przestoju w greckim porcie Chalkis,
22 marca 2000, przeholowano STEFANA do Tureckiej
Stoczni Zlomowej w Aliaga, gdzie zostal
poddany zlomowaniu trwajacemu 6 miesiecy.
