Stosunki pomiędzy państwami w przededniu wojny

-Myślisz pan, że on [cesarz Franciszek Józef - WS.] to tak zostawi? To go mało znasz. Już on pokaże Turkom, gdzie pieprz rośnie. Zabiliście mi stryjaszka, no to ja was łubudu w pysk. Jatki będą jak nic. Serbja i Rosja przyłączą się do nas. Wojna murowana. (...) Możliwe, (...) że w razie wojny z Turcją napadną nas Niemcy, Niemcy z Turcją trzymają sztamę. To potwory. Takich ze świeczką próżno szukać na świecie. Ale my się możemy sprzymierzyć z Francją, która po siedemdziesiątym pierwszym drze ze Szwabami koty. I dobra nasza. Będzie wojna, to panu mówię ja i chyba nie muszę nic więcej dodawać.

J. Haszek, Przygody dobrego wojaka Szwejka,
tłum. J. Waczków

W poniższej tabelce zawarto wzajemne stosunki największych państw - przyszłych uczestników wojny (w wierszach: kto, w kolumnach: wobec kogo).

	Niemcy	Francja	Austro-Węgry	Rosja	Serbja	Wielka Brytanja	Włochy	Turcja
Niemcy	-	1. Chęć upokorzenia Francji, obawa przed wzrostem jej znaczenia na Świecie. 2. Chęć zdobycia przez Niemcy części kolonij* francuskich	1. Sojusz przeciw Rosji. 2. Obawa o wzrost znaczenia Słowian na Bałkanach	1. "Pakt trzech cesarzy" - wspólne stanowisko wobec Polaków 2. Brak zgody na rosnące wpływy Rosji na Bałkanach	1. Niechęć do Słowian Bałkańskich	1. Dążenia do zwiększenia posiadłości kolonjalnych* Niemiec są źle widziane przez Wielką Brytanję	1. Sojusz przeciw Francji	1. Duży udział kapitału niemieckiego w Turcji 2. Silna Turcja gwarantuje zagrożenie dla Rosji
Francja	1. Revanche* - chęć odzyskania Alzacji* i Lotaryngji* 2. Niemieckie dążenia do "nowego podziału świata" są zagrożeniem dla posiadłości kolonjalnych* Francji	-	1. Brak istotnych punktów spornych i wspólnych celów	1. Sojusz przeciw Niemcom	1. Brak istotnych punktów spornych i wspólnych celów	1. Podział wpływów w Afryce - entente cordiale*	1. Zgoda Włochów na aneksję Maroko	1. Turcja zagrożeniem dla Rosji
Austro-Węgry	1. Sojusz przeciw Rosji	1. Brak punktów spornych i wspólnych celów	-	1. Pomoc Rosjan podczas tłumienia powstania na Węgrzech (1848) 2. Konflikt interesów na Bałkanach.	1. Silna Serbja zagrożeniem buntów Słowian w Austro-Węgrzech 2. Serbja utrudnia ekspansję na południe	1. Brak punktów spornych i wspólnych celów	1. Sojusz (Trójprzymierze* 2. Dążenia Włoch do oderwania włoskojęzycznych ziem od Austrji	1. Wspólny cel osłabienia Słowian Bałkańskich 2. Silna Turcja uniemożliwia dostęp Rosji do Morza Śródziemnego i tym samym do Słowian Bałkańskich
Rosja	1. "Pakt trzech cesarzy" - wspólne stanowisko wobec Polaków	1. Sojusz przeciw Niemcom 2. Pożyczki francuskie dla Rosji	1. "Pakt trzech cesarzy" - wspólne stanowisko wobec Polaków 2. Silne Austro-Węgry zagrożeniem dla wpływów rosyjskich na Bałkanach	-	1. Zwasalizowana Serbja zwiększa wpływy rosyjskie na Bałkanach	1. Podział wpływów w Azji	1. Silne Włochy utrudniają Austrji walkę ze Słowianami Bałkańskimi, wiążąc część sił	1. Konflikt o Cieśniny 2. Chęć zdobycia Konstantynopola* i odbudowania stolicy wschodniego chrześcijaństwa 3. Punkty sporne na Kaukazie 4. Silna Turcja zagrożeniem dla wpływów rosyjskich na Bałkanach
Serbja	1. Popieranie przez Niemcy antysłowiańskiej polityki Austro-Węgier	1. Brak istotnych kwestyj spornych i wspólnych celów	1. Dążenia Serbji do włączenia do siebie Słowian z terytorjum Austro-Węgier	1. Rosja protektorem* Serbji	-	1. Brak istotnych kwestyj spornych i wspólnych celów	1. Wspólne dążenia obu państw do osłabienia Austro-Węgier 2. Obawa o wzrost znaczenia Włoch na Bałkanach (próby opanowania Słowenji i Chorwacji)	1. Chęć zagarnięcia bałkańskich części Turcji - zwycięstwo w I wojnie bałkańskiej.
Wielka Brytanja	1. Duża konkurencja niemieckich towarów na świecie 2. Dążenia do "nowego podziału świata" zagrożeniem dla kolonjalnych* interesów Wielkiej Brytanji 3. Rozbudowa niemieckiej floty uznana za próby uzyskania przez Niemcy dominacji na morzu	1. Podział wpływów w Afryce - entente cordiale*	1. Austro-Węgry osłabiają wpływy Rosji na Bałkanach i tym samym uniemożliwiają jej dostęp do Morza Śródziemnego, co chroni interesy Wielkiej Brytanji w tym obszarze.	1. Podział wpływów w Azji 2. Obawa Wielkiej Brytanji o dostęp dla Rosji do Morza Śródziemnego, co mogłoby być zagrożeniem dla morskiej drogi do Indyj i Australji	1. Wzrost znaczenia i siły Serbji zwiększa wpływy rosyjskie na Bałkanach	-	.	1. Silna Turcja uniemożliwi Rosji dostęp do Morza Śródziemnego 2. Turcja stanowi zagrożenie dla Kanału Sueskiego i tym samym dla morskiej drogi do Indyj i Australji
Włochy	1. Wspólna polityka przeciw Francji (Trójprzymierze*) 2. Niemcy nie zgadzają się na przejęcie przez Włochy włoskojęzycznych części Austro-Węgier	1. Początkowo konflikt o podział Afryki, zażegnany i zakończony porozumieniem 2. Francuskie pożyczki dla Włoch	1. Sojusz (Trójprzymierze*) 2. Dążenia do "wyzwolenia" włoskojęzycznych części Austro-Węgier	1. Wspólny przeciwnik - Austro-Węgry	1. Wspólny przeciwnik - Austro-Węgry	1. Obawa (i podziw) przed morską potęgą Wielkiej Brytanji	-	1. Dążenia do nabytków kosztem Turcji w Afryce i na Bliskim Wschodzie (Dodekanez)
Turcja	1. Pomoc gospodarcza i militarna Niemiec dla Turcji (kapitał, doradcy wojskowi)	1. Brak istotnych punktów spornych i wspólnych celów	1. Wspólne dążenia do wyelimnowania Serbji i innych państw bałkańskich	1. Dążenia Rosji do przejęcia Cieśnin i Konstantynopola* 2. Punkty sporne na Kaukazie	1. Chęć ponownego władania Serbją (lub przynajmniej Macedonią)	1. Rosnące wpływy Wielkiej Brytanji w Persji mogą być zagrożeniem dla Turcji	1. Przegrana wojna w 1911	-